Theo ghi nhận từ các cơ sở khám chữa bệnh trẻ em trên cả nước, bệnh tay chân miệng (TCM) vẫn là căn bệnh khiến các bậc phụ huynh rất lo lắng vì những ảnh hưởng đến sức khỏe của con trẻ.

Theo báo cáo mới nhất của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hồ Chí Minh (HCDC) trong tuần 14 năm 2026, số ca mắc tay chân miệng trên địa bàn tiếp tục tăng báo động. Tích lũy từ đầu năm đến tuần 14 ghi nhận 10.496 ca, tăng 182,4% so với cùng kỳ năm 2025 (3.717 ca). Ghi nhận nhiều ổ dịch ở các trường học và trong cộng đồng.

Báo động trẻ tử vong vì bệnh tay chân miệng tăng nhanh. Tích lũy từ đầu năm đến nay ghi nhận 4 ca tử vong, trong khi đó năm 2025, không ghi nhận ca tử vong nào.

Sự lây lan nhanh chóng của bệnh ở trẻ em đòi hỏi sự cảnh giác cao độ từ gia đình. Nhận diện đúng các dấu hiệu bất thường từ sớm và nắm vững các biện pháp phòng bệnh là chìa khóa để bảo vệ trẻ an toàn.

Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do vi rút gây ra, bệnh thường xảy ra vào mùa hè, có thể gây thành dịch. Mọi người đều có thể mắc bệnh, nhưng thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là từ 1-3 tuổi, lứa tuổi nhà trẻ, mẫu giáo và mầm non. Bệnh lây mạnh nhất trong tuần đầu của bệnh. Là bệnh nguy hiểm vì có các biến chứng viêm màng não viêm cơ tim, phù phổi cấp, có thể tử vong.

1. Tác nhân gây bệnh

Bệnh tay chân miệng chủ yếu do nhóm vi rút đường ruột Enterovirus gây nên, thường gặp nhất là Coxsackie A16 và Enterovirus typ 71. Trong đó, vi rút Coxsackie A16 ít gây ra các biến chứng về thần kinh và có thể tự khỏi trong vài ngày. Ngược lại, vi rút Enterovirus typ 71 (EV71) gây nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, viêm phổi, viêm cơ tim và có thể dẫn đến tử vong.

Ngoài Coxsackie A16 và Enterovirus typ 71, một số chủng vi rút nhóm A khác như Coxsackie A4-A7, A9, A10 hoặc vi rút Coxsackie nhóm B (B1-B3, và B5) cũng có thể là nguyên nhân gây bệnh.

2. Đường lây truyền bệnh tay chân miệng

Vi rút gây bệnh tay chân miệng có khả năng lây lan rất nhanh, truyền trực tiếp từ người sang người thông qua đường miệng, qua các chất tiết từ mũi, miệng, nước bọt hay phân hay của trẻ bệnh.

Các con đường lây truyền vi rút gây bệnh tay chân miệng:

• Trẻ tiếp xúc trực tiếp với người nhiễm bệnh.

• Hít, nuốt phải các dịch tiết, nước bọt người bệnh khi ăn uống chung, ho, hắt hơi, nói chuyện.

• Tiếp xúc trực tiếp với dịch của mụn nước, bọng nước, phân của người bệnh.

• Trẻ lành cầm nắm đồ chơi, chạm vào các vật dụng của trẻ bệnh.

• Lây qua bàn tay người chăm sóc trẻ.

3. Dấu hiệu, triệu chứng nhận biết bệnh tay chân miệng

Bệnh tay chân miệng có những dấu hiệu nhận biết khác nhau tùy vào từng giai đoạn, cụ thể:

- Giai đoạn ủ bệnh: 3 – 6 ngày.

- Giai đoạn khởi phát: bắt đầu với các triệu chứng dễ nhận thấy gồm:

• Trẻ bị sốt, mệt mỏi, sốt nhẹ (37,5-38 độ C) hoặc bị sốt cao (38-39 độ C).

• Đau họng.

• Tổn thương, đau rát ở răng và miệng.

• Chảy nước dãi nhiều.

• Biếng ăn.

• Tiêu chảy.

- Giai đoạn toàn phát: (thường bắt đầu sau 1 – 2 ngày khởi phát bệnh), trẻ bắt đầu xuất hiện các triệu chứng điển hình của bệnh như:

• Trẻ bị phát ban dạng phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, đầu gối, mông. Các bóng nước có đường kính 2 – 10mm, màu xám, hình bầu dục, có thể nổi cộm hoặc ẩn dưới da, trên nền hồng ban. Khi bóng nước khô để lại vết thâm da, không loét.

• Loét miệng: ở niêm mạc má, lợi và lưỡi của trẻ xuất hiện các bóng nước có đường kính 2 – 3mm, dễ vỡ, tạo thành các vết loét khiến trẻ đau khi ăn, quấy khóc.

Chú ý ở thể không điển hình, có thể chỉ có vết loét miệng, sang thương da rất ít hay không rõ dạng bóng nước mà là dạng chấm, hồng ban.

Các dấu hiệu biến chứng như: bứt rứt, lừ đừ, khó ngủ, quấy khóc vô cớ, giật mình chới với, run chi, trợn mắt, run giật cơ, rối loạn tri giác, mê sảng, co giật.

4. Điều trị và chăm sóc đúng cách trẻ mắc bệnh TCM tại nhà

Hiện tại bệnh TCM chưa có thuốc đặc trị, điều trị cơ bản chủ yếu là điều trị triệu chứng bao gồm:

- Giảm đau miệng và hạ sốt bằng cách lau người bằng nước ấm, dùng thuốc hạ sốt Paracetamol liều 10 – 15mg/kg cân nặng mỗi 4 – 6 giờ.

- Đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ theo lứa tuổi. Trẻ còn bú cần tiếp tục cho bú mẹ. Bổ sung nước uống cho trẻ nhất là các loại nước trái cây ép chứa nhiều vitamin.

- Vệ sinh răng miệng.

- Nghỉ ngơi, tránh kích thích.

- Có thể sử dụng thuốc Antacide dạng gel chấm vào sang thương ở miệng giúp trẻ bớt đau đớn để ăn uống dễ dàng hơn.

- Giảm ngứa cho trẻ bằng các loại thuốc kháng histamine thông thường như Chlorpheniramine, Polaramin, Theralene... theo chỉ định của bác sĩ điều trị.

- Cho trẻ tái khám mỗi 1 – 2 ngày theo hẹn của bác sĩ. Theo dõi sát trẻ, phát hiện sớm các dấu hiệu biến chứng để đưa trẻ tới cơ sở y tế kịp thời.

5. Dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám ngay

Đưa trẻ đến ngay bệnh viện nếu thấy trẻ có một trong những biểu hiện sau:

- Sốt cao liên tục 39 độ C không hạ sau khi đã hạ sốt tích cực.

- Giật mình chới với, hốt hoảng, thất thần.

- Run chi (thấy rõ khi đưa đồ chơi cho trẻ cầm).

- Yếu chi.

- Trẻ đi đứng loạng choạng.

- Trẻ đảo mắt bất thường.

- Nôn ói nhiều.

- Quấy khóc dỗ không nín.

- Co giật.

- Thở mệt.

6. Các biện pháp phòng ngừa bệnh

Đến hiện nay, tại Việt Nam chưa có vắc xin phòng bệnh tay chân miệng. Các biện pháp phòng ngừa chủ yếu là vệ sinh cá nhân, rửa sạch đồ chơi, sàn nhà các vật dụng mà trẻ tiếp xúc. Cách ly khi trẻ bị bệnh để tránh lây lan.