Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Bác sĩ Hoàng Văn Tuấn, Khoa Bệnh nghề nghiệp và huyết học lâm sàng (A25), Bệnh viện Quân y 175. Mùa mưa bão là thời điểm rắn lục đuôi đỏ xuất hiện nhiều hơn do môi trường sống thay đổi, dễ tấn công người. Chỉ trong 1 tuần, Khoa bệnh nghề nghiệp và huyết học lâm sàng, BVQY175 đã tiếp nhận 2 ca rắn lục đuôi đỏ cắn, may mắn đều được điều trị đúng phác đồ và ổn định. Trường hợp đầu tiên là anh V.M.H (1993), bị rắn cắn khi đang làm việc, vết cắn ở mặt sau cẳng chân trái. Bệnh nhân nhập viện sau sáu giờ, chưa được sơ cứu. Thời điểm vào viện, bệnh nhân tỉnh táo, tiếp xúc tốt, không sốt, sinh hiệu ổn định. Vùng bị cắn có hai dấu nanh rõ, sưng nề vừa, đau nhẹ. Xét nghiệm đông máu 20 phút tại giường cho kết quả máu không đông – dấu hiệu đặc trưng của nhiễm độc rắn lục. Bệnh nhân được tiêm huyết thanh kháng nọc rắn lục (HTKNRL), dùng kháng sinh và thuốc giảm nề. Sau điều trị, tình trạng cải thiện rõ rệt. Trường hợp thứ hai là ông P.T.H (1974), bị rắn lục đuôi đỏ cắn vào mu bàn tay phải. Bệnh nhân nhập viện sau hai giờ, chưa xử trí tại nhà. Tại viện, bệnh nhân được tiêm HTKNRL, dùng kháng sinh, thuốc giảm nề, giảm đau và kiểm soát huyết áp do có tiền sử tăng huyết áp. Tay phải giảm sưng nề sau điều trị và bệnh nhân được xuất viện an toàn. Bài viết dưới đây sẽ giúp mọi người hiểu rõ hơn về mức độ nguy hiểm của rắn lục đuôi đỏ, biết cách nhận diện – phòng tránh – xử trí đúng khi gặp hoặc bị rắn cắn, đặc biệt trong mùa mưa bão khi loài rắn này xuất hiện nhiều hơn và dễ tiếp xúc với con người.

1. Nhận biết Rắn lục đuôi đỏ như thế nào? Rắn lục đuôi đỏ có độc không?

Rắn lục đuôi đỏ có tên khoa học là Trimeresurus albolabris, nó là một loài rắn cực kì nguy hiểm thuộc họ Rắn lục (Viperidae). Rắn lục đuôi đỏ nổi tiếng với nọc độc mạnh, gây rối loạn đông máu dẫn đến chảy máu nghiêm trọng. Ngoài ra, nọc độc của rắn chứa hơn 20 thành phần khác nhau, gây ra hiện tượng tan máu, phù nề, nhiễm độc. Đặc điểm nhận dạng: - Màu sắc: Rắn lục đuôi đỏ thường có màu xanh lục sáng, với phần đuôi có màu đỏ hoặc màu cam nổi bật. - Kích thước: Rắn lục đuôi đỏ có chiều dài trung bình từ 60 đến 80 cm, có thể đạt tới 1 mét. - Đặc điểm đầu: Đầu rắn hình tam giác, mắt lớn với con ngươi có dạng khe dọc.

Một số hình ảnh về rắn lục đuôi đỏ.

Rắn lục đuôi đỏ thường sống ở các khu vực nhiều cây cối, bụi rậm, nhiều chuột và côn trùng. Rắn lục đuôi đỏ hoạt động chủ yếu vào ban đêm, chúng thường leo trèo trên cây, nằm chờ con mồi đi qua và tấn công bất ngờ.

2. Đặc điểm triệu chứng sau khi bị rắn lục xanh đuôi đỏ cắn

Triệu chứng tại chỗ: + Vết cắn sẽ có hai dấu nanh, cách xa nhau khoảng 1-2 cm. (Rắn độc cắn thường có 2 vết nanh, rắn không độc thường có nhiều vết răng đều) + Sau khi bị cắn, vùng bị cắn sưng nề nhanh chóng chỉ sau vài phút và chảy máu tại vị trí vết răng. + Sau khoảng 6 tiếng, vết cắn có thể sưng phù nề lan rộng gốc chi, kèm theo đau nhức, xuất huyết dưới da, trong cơ. Có thể xuất hiện bọng nước với dấu hiệu xuất huyết bên trong. + Vị trí bị cắn có thể dẫn tới nhiễm trùng, hội chứng chèn ép khoang. Triệu chứng toàn thân: + Nạn nhân có thể xảy ra phản vệ do nộc độc của rắn. + Có thể gặp phải các triệu chứng như chóng mặt, hồi hộp, lo lắng. + Nộc độc rắn cũng có thể dẫn đến suy thận cấp. + Trường hợp nặng khi bị rắn lục đuôi đỏ cắn có thể gây xuất huyết nhiều vị trí, cơ quan trong cơ thể, tổn thương chức năng đa cơ quan…

3. Chẩn đoán Rắn lục xanh đuôi đỏ cắn

- Hoàn cảnh bị rắn lục xanh đuôi đỏ cắn, nhận dạng rắn (Nạn nhân mang rắn đến hoặc có chụp hình lại, nhận dạng qua hình ảnh Bác sĩ cho xem). - Vết cắn, dấu móc độc điển hình. - Biểu hiện lâm sàng sưng nề, đau nhức, bầm tím tại chỗ và xuất huyết nhiều nơi do rối loạn đông máu. - Xét nghiệm đông máu 20 phút tại giường và xét nghiệm đông máu toàn bộ có rối loạn.

4. Sơ cứu khi bị Rắn lục xanh đuôi đỏ cắn

a, Giữ bình tĩnh, hạn chế cử động Đảm bảo rằng nạn nhân không hoảng loạn. Giữ bình tĩnh giúp ngăn nộc độc lan nhanh hơn. Hạn chế cử động phần cơ thể bị cắn cũng hạn chế nộc độc lan nhanh. Bất động chi thể bị cắn bằng nẹp. b, Rửa sạch vết cắn Rửa sạch vết cắn nhẹ nhàng bằng nước sạch và xà phòng (hoặc dung dịch sát khuẩn nếu có) để loại bỏ vi khuẩn và bụi bẩn, nhưng không chà xát mạnh. c, Đặt phần cơ thể bị cắn thấp hơn tim Nếu có thể thì giữ phần cơ thể bị cắn thấp hơn vị trí của tim để làm chậm quá trình nộc độc lan truyền. d, Cởi bỏ trang sức và phụ kiện Cởi bỏ trang sức, đồng hồ, hoặc phụ kiện, quần áo bó sát quanh khu vực bị cắn vì vùng này có thể sưng nề lên nhanh chóng gây chèn ép. e, Gọi cấp cứu hoặc đưa bệnh nhân tới cơ sở y tế gần nhất Liên hệ ngay với dịch vụ y tế khẩn cấp hoặc đưa nạn nhân tới cơ sở y tế gần nhất để được điều trị kịp thời bằng huyết thanh kháng nộc độc rắn đúng chỉ định. Một số lưu ý: - Không băng ép: Không nên áp dụng các biện pháp băng ép khi bị rắn lục cắn, bao gồm cả rắn lục đuôi đỏ. Nọc độc của rắn lục chủ yếu gây tổn thương mô và rối loạn đông máu, việc băng ép có thể làm vết thương trở nên nghiêm trọng hơn, tăng nguy cơ hoại tử và lan rộng tổn thương. - Không làm các hành động gây hại thêm: Không chích rạch vết cắn, không hút nọc, không chườm đá, không áp dụng các biện pháp dân gian như đắp lá…

5. Điều trị tại bệnh viện (Khoa A25_Bệnh viện Quân y 175 là một địa chỉ đáng tin cậy chuyên điều trị Bệnh nhân bị rắn cắn)

- Chống sốc: Xử trí sốc khi bệnh nhân có biểu hiện sốc phản vệ theo đúng phác đồ Bộ y tế. - Sát trùng tại chỗ, tiêm phòng uốn ván (tiêm SAT). - Điều trị đặc hiệu bằng huyết thanh kháng nọc theo đúng chỉ định, đúng liều lượng (Tại bệnh viện Quân y 175 có Huyết thanh kháng nọc độc rắn lục đuôi đỏ và một số loại rắn độc khác). - Truyền các chế phẩm máu nếu có chỉ định cho bệnh nhân. - Sử dụng kháng sinh dự phòng. - Truyền dịch dự phòng và điều trị tích cực nếu Bệnh nhân có biểu hiện tổn thương thận cấp. - Theo dõi: Tất cả các trường hợp rắn cắn đều phải được theo dõi tại Bệnh viện ít nhất 24 giờ.

6. Biện pháp phòng tránh rắn cắn

- Truyền thông, giáo dục phòng tránh Rắn độc cắn. - Phát quang bờ cây, bụi rậm quanh nhà, không bắc giàn hoa, dây leo…ở trước nhà, trồng sả hoặc rắc bột lưu huỳnh quanh nhà là những biện pháp xua đuổi rắn có thể và nên áp dụng nhất là ở những vùng nhiều rắn. Diệt chuột vì chuột là nguồn thức ăn yêu thích của rắn. - Khi vào rừng hoặc nơi nghi ngờ có rắn lục phải đội mũ rộng vành, mặc quần áo dài, đi giày cao cổ và nên khua gậy đuổi rắn. Khi gặp rắn tốt nhất nên tránh đe dọa, bắt hay dồn ép vì rắn sẽ tấn công nếu cảm thấy bị đe dọa, cắn và bơm nộc độc vào cơ thể. - Khi bị rắn lục cắn cần sơ cứu theo đúng hướng dẫn và nhanh chóng vận chuyển người bệnh đến cơ sở y tế để có hướng xử trí tiếp theo . Tại Thành phố Hồ Chí Minh, Bệnh viện Quân y 175 là một trong các Bệnh viện có đầy đủ các cơ sở vật chất, trang thiết bị, kháng thể kháng nộc độc rắn lục đuôi đỏ đặc hiệu, các chế phẩm máu, cùng với kiến thức chuyên môn sâu của Đội ngũ Y, Bác sĩ để cấp cứu và điều trị các trường hợp rắn lục đuôi đỏ cắn nói riêng và cũng như các loại rắn khác.