Điều trị đau cổ gáy bằng các phương pháp Y học cổ truyền tại Bệnh viện Quân y 175
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Ths.BS Lê Anh Dũng và Ths.BS Lê Đức Thịnh – Khoa Y học cổ truyền - Bệnh viện Quân y 175.
1) Đau cổ vai gáy là gì?
1.1 Theo Y học hiện đại:
Đau cổ vai gáy là tình trạng đau do co thắt cơ vùng cổ gáy, có thể kèm theo hạn chế vận động khi quay cổ hoặc quay đầu.
Đau cổ vai gáy có thể xuất hiện cấp tính, với các triệu chứng đau co thắt cơ, cơ vùng cổ vai gồ cứng khó chịu, hạn chế khả năng vận động quay cổ hoặc quay đầu, thậm chí có thể đau lan lên đầu, đau lan xuống bả vai, cánh tay hoặc ngón tay.
Đối với đau cổ vai gáy mạn tính, triệu chứng đau thường được mô tả là đau mỏi, khó vận động quay cổ, dễ mỏi khi phải giữ tư thế lâu và dễ diễn tiến thành đợt cấp nếu như vận động sai tư thế hoặc thay đổi thời tiết đột ngột.
1.2 Theo Y học cổ truyền:
Chứng đau mỏi vai gáy trong y học cổ truyền được mô tả trong các chứng “Kiên tý”, “Kiên bối thống”, “Lạc chẩm”, với nguyên nhân thường gặp là do chấn thương sai tư thế, hoặc do cảm phải phong hàn tà do thay đổi thời tiết, làm khí huyết không lưu thông được mà sinh ra đau, cứng cổ vai gáy.
2) Nguyên nhân gây đau cổ vai gáy là gì:
2.1 Theo Y học hiện đại
- Sai tư thế lâu ngày làm rối loạn co cơ, mỏi cơ, đặc biệt xuất hiện ở các nghề nghiệp phải giữ tư thế cúi cổ lâu
- Do căng cơ hoặc vận động sai tư thế cấp tính trong thể thao, vận động mạnh
- Do thay đổi thời tiết đột ngột, trong các bệnh cảm cúm hoặc nhiễm siêu vi
- Do thoái hoá cột sống cổ do tiến trình lão hoá theo tuổi, có thể đi kèm với thoát vị đĩa đệm cột sống cổ
- Do dị dạng cột sống như gù, vẹo, cong cột sống
- Ngoại nhân: thường do phong hàn thấp tà xâm nhập, có thể kèm với cơ thể suy yếu không chống đỡ được mà tà khí làm bế tắc kinh lạc gây đau.
- Bất nội ngoại nhân: do chấn thương hoặc sai tư thế lâu ngày, tổn thương kinh lạc vùng cổ vai, khí huyết ứ trệ làm bế tắc gây đau. Hoặc có thể do tuổi cao, cân cốt không được nuôi dưỡng sinh ra khí huyết ứ trệ gây đau.
- Người bệnh đau nhức vùng cổ, vai, có thể lan lên đầu hoặc xuống tay, có co cứng cơ ở cổ vai gáy, cứng cổ, hạn chế vận động. Thích chườm ấm, sợ lạnh, gặp gió lạnh thì đau tăng.
- Lưỡi thường trắng nhạt, có rêu lưỡi trắng mỏng.
- Đau nhức, tê vùng cổ, vai, có thể lan lên đầu, đau có điểm đau co ố định, tăng về đêm hoặc khi thay đổi tư thế, nhấn đau nhói, cơ co cứng
- Đau nhức vùng cổ, đau mỏi, khó giữ tư thế lâu, thường kèm với triệu chứng đau lưng mỏi gối, hoa mắt chóng mặt, nhìn mờ, người nóng, hay ra mồ hôi trộm, khô khát, lưỡi đỏ
- Thường xuất hiện đợt cấp với triệu chứng của thể phong hàn hoặc thể huyết ứ
Phương pháp châm cứu
Châm cứu là phương pháp điều trị độc đáo của Đông y. Khi kim châm cứu tác động vào huyệt sẽ giúp giãn cơ, giảm đau mỏi, thúc đẩy sự tuần hoàn tại chỗ, gây “thông” được chỗ ứ tắc trên hệ kinh lạc, từ đó giảm cơn đau cấp tính và tăng phục hồi cho cơn đau mạn tính. Đặc biệt, với trường phái châm cứu hiện đại, có thể xử lý các điểm “kích hoạt” ( trigger point) là các điểm xơ dính trên vùng cổ gáy, có thể xử lý hiệu quả các cơn đau co thắt cấp tính trên người bệnh. Cứu là phương pháp sử dụng nhiệt sinh ra từ lá ngải cứu và nhiều vị thuốc cổ truyền khác, ngoài tác dụng làm ấm, thư giãn cơ, kích thích tuần hoàn, làm thông các điểm tắc trên hệ thống kinh mạch vùng cổ, mùi thuốc cứu còn có tác dụng an thần, thư giãn, giảm đau và căng thẳng, giúp cho tình trạng đau mỏi cải thiện tốt hơn. 5.2 Xoa bóp bấm huyệtPhương pháp bấm huyệt
5.1 Châm cứu: Châm cứu là phương pháp điều trị độc đáo của Đông y. Khi kim châm cứu tác động vào huyệt sẽ giúp giãn cơ, giảm đau mỏi, thúc đẩy sự tuần hoàn tại chỗ, gây “thông” được chỗ ứ tắc trên hệ kinh lạc, từ đó giảm cơn đau cấp tính và tăng phục hồi cho cơn đau mạn tính. Đặc biệt, với trường phái châm cứu hiện đại, có thể xử lý các điểm “kích hoạt” ( trigger point) là các điểm xơ dính trên vùng cổ gáy, có thể xử lý hiệu quả các cơn đau co thắt cấp tính trên người bệnh. Cứu là phương pháp sử dụng nhiệt sinh ra từ lá ngải cứu và nhiều vị thuốc cổ truyền khác, ngoài tác dụng làm ấm, thư giãn cơ, kích thích tuần hoàn, làm thông các điểm tắc trên hệ thống kinh mạch vùng cổ, mùi thuốc cứu còn có tác dụng an thần, thư giãn, giảm đau và căng thẳng, giúp cho tình trạng đau mỏi cải thiện tốt hơn 5.2 Cấy chỉ: Cấy chỉ thường gọi là chôn chỉ, vùi chi, xuyên chi, thắt buộc chỉ có nghĩa là đưa chỉ tự tiêu vào huyệt của hệ kinh lạc để duy trì sự kích thích lâu dài qua đó tạo nên tác dụng điều trị như châm cứu. Cấy chỉ là một phương pháp châm cứu đặc biệt, là một bước tiến của châm cứu kết hợp với y học hiện đại. So với châm cứu kinh điển cấy chỉ có những ưu diểm là tiện lợi, tiết kiệm thời gian hơn, chỉ được cấy vào huyệt sẽ liên tục tạo ra kích thích. Do đó, cấy chỉ hiện nay được sử dụng là phương pháp điều trị nhiều trên lâm sàng và thực tiễn. 5.3 Xoa bóp bấm huyệt: Xoa bóp bấm huyệt là phương pháp điều trị bằng xử dụng lực tác động từ bàn tay của người thầy thuốc lên cơ thể người bệnh, làm thay đổi cấu trúc của da, cơ, khớp, mạch máu và hệ thống bạch huyết của người bệnh. Theo Y học cổ truyền, xoa bóp bấm huyệt giúp đả thông kinh mạch, lưu thông khí huyết, điều chỉnh lại cấu trúc của vùng đau, từ đó đạt đến hiệu quả giảm đau, ngăn ngừa tái phát 5.4 Bó thuốc: Bó thuốc là phương pháp sử dụng túi thuốc được làm nóng chườm vào vùng đau, mục đích ngoài tác dụng nhiệt làm giảm đau mỏi, co thắt, hơi thuốc từ túi thuốc làm trừ đi các yếu tố tà khí, ứ trệ tại vùng đau, kích thích tuần hoàn, qua đó giảm đau 5.5 Dưỡng sinh tập luyện: Dưỡng sinh tập luyện là giải pháp tối ưu nhất trong ngăn ngừa sự tái phát của cơn đau mỏi vai gáy. Tập dưỡng sinh hằng ngày ngoài cải thiện tình trạng sức khoẻ tổng quát của cơ thể, còn tập thói quen tư thế đúng, điều chỉnh lại các mất cân bằng của hệ cơ xương khớp gây ra do tư thế sai, đồng thời tăng tính dẻo dai của cơ, dây chằng và mô liên kết vùng cổ vai, từ đó tăng tính đề kháng đối với những yếu tố gây đau mỏi vai gáy thường gặp 5.6 Các bài thuốc y học cổ truyền Đối với tình trạng đau mỏi cổ vai gáy diễn ra lâu năm, hoặc do tuổi tác, các bài thuốc y học cổ truyền đảm bảo đầy đủ tính “bổ” “tả”, giúp tăng cường sức khoẻ miễn dịch và ngăn ngừa quá trình lão hoá của hệ xương khớp, đồng thời xử lý các yếu tố cấp tính gây đau vai gáy, từ đó đảm bảo kết quả điều trị được lâu dài, hiệu quả Nếu các bạn đang gặp tình trạng đau mỏi cổ vai ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống thì đừng ngần ngại đến với Khoa Y học cổ truyền, Bệnh Quân y 175 để được đội ngũ các bác sĩ tư vấn, thăm khám và đưa ra phương hướng điều trị phù hợp, hiệu quả. Tài liệu tham khảo- Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh theo Y học cổ truyền kết hợp Y học hiện đại, Bộ Y tế, 2020
- Bệnh học nội khoa Y học cổ truyền (dành cho đối tượng sau đại học), Đại học Y Hà Nội, NXB Y học, 2017
- Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp, Bộ Y tế, 2014
- The treatment of modern western medical diseases with Chinese Medicine, Bob Flaws, Philippe Sionneau, 2005
Biên tập: Hoài Thương
Ban Truyền thông & Marketing