Nhằm hưởng ứng Ngày Sức khoẻ Tâm thần Thế giới năm 2023 được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra với chủ đề: “Sức khoẻ Tâm thần là quyền của mỗi người”, Đại tá, BSCKI Nguyễn Văn Ca - Chủ nhiệm Khoa Tâm thần - Bệnh viện Quân Y 175 có những chia sẻ về các yếu tố ảnh hưởng cùng các phương pháp để nâng cao sức khỏe tâm thần.
Ngày sức khoẻ tâm thần thế giới năm 2023
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): “Sức khỏe tâm thần là trạng thái hạnh phúc trong đó một cá nhân nhận ra khả năng của chính mình, có thể đối phó với những căng thẳng bình thường của cuộc sống, có thể làm việc hiệu quả và có thể đóng góp cho cộng đồng”.
Các yếu tố ảnh hưởng lên sức khỏe tâm thần:
1. Các yếu tố có thể thay đổi đối với các rối loạn sức khỏe tâm thần:
- Điều kiện kinh tế xã hội, như nghề nghiệp
- Mức độ tham gia các hoạt động xã hội
- Giáo dục
- Chất lượng nhà ở
2. Các yếu tố không thể thay đổi:
- Giới tính
- Tuổi tác
- Dân tộc
Giới tính hiện nay được xếp vào nhóm yếu tố có thể và không thể thay đổi. Phụ nữ có nguy cơ mắc các tình trạng sức khỏe tâm thần cao 3,96 lần.
3. Các yếu tố sinh học:
Di truyền là yếu tố ảnh hưởng sức khỏe tâm thần vì một số gen hoặc đột biến xảy ra đã được chứng minh là có liên quan đến bệnh như trầm cảm hoặc tâm thần phân liệt. Tuy nhiên những người không có đột biến gen liên quan hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh vẫn có thể có vấn đề về sức khỏe tâm thần.
Các vấn đề sức khỏe thể chất như ung thư, tiểu đường và đau mãn tính. Người cao tuổi có vấn đề về sức khoẻ tâm thần, đặc biệt là sa sút trí tuệ. Trẻ em mắc bệnh tăng động giảm chú ý, tự kỷ ... ảnh hưởng sức khỏe tâm thần.
Đại dịch COVID-19 làm gia tăng 25% tỷ lệ lo âu và trầm cảm trên toàn thế giới. Những vấn đề rối loạn liên quan đến stress cũng tăng cao, tăng sử dụng rượu, các chất kích thích gây nghiện, nghiện game, nghiện mạng xã hội, nghiện xem phim có thể dẫn đến những hậu quả thứ phát như mất ngủ, rối loạn cảm xúc, hành vi, suy kiệt, mệt mỏi…Tăng tỉ lệ bạo lực trong gia đình, lạm dụng tình dục...
Đại dịch COVID-19 dẫn đến tình trạng thất nghiệp, bất ổn về tài chính, nghèo đói, gây khó khăn trong việc tiếp cận với các dịch vụ y tế, nhất là những đối tượng không có bảo hiểm y tế. Nhiều ngành nghề như du lịch, dịch vụ ăn uống, kinh doanh khách sạn, cửa hàng cho thuê bị ảnh hưởng nặng nề...
Theo thống kê, tại Việt Nam, tỷ lệ mắc 10 rối loạn tâm thần thường gặp chiếm 14,9% dân số - nghĩa là có gần 15 triệu người. Tâm thần phân liệt là 0,47% dân số; trầm cảm, lo âu chiếm tỷ lệ cao, tới 5,4%, còn lại là các rối loạn tâm thần khác như động kinh 0,33%, chậm phát triển tâm thần 0,63%, mất trí tuổi già 0,88%; rối loạn hành vi ở thanh thiếu niên 0,9%; lạm dụng rượu 5,3%, ma túy 0,3%...
Để giảm thiểu nguy cơ bị ảnh hưởng về sức khỏe tâm thần, trước hết, mỗi người cần được quan tâm chăm sóc sức khỏe cả về thể chất và tinh thần từ gia đình, cộng đồng.
Mỗi cá nhân cần thực hiện 10 hành động sau đây:
- Nhận ra và chia sẻ về cảm xúc của bản thân;
- Tăng cường hoạt động thể chất;
- Ăn uống lành mạnh;
- Nghỉ ngơi đầy đủ;
- Sử dụng đồ uống hợp lý;
- Giữ liên lạc với người xung quanh;
- Làm những công việc mà mình có khả năng;
- Chấp nhận bản thân dù bạn là ai;
- Đề nghị sự trợ giúp khi cần;
- Quan tâm đến những người khác.
Đối với nhân viên y tế hiện nay đang phải đối mặt với nguy cơ suy sụp cả về thể chất lẫn tinh thần do quá tải công việc và bị căng thẳng, ám ảnh khi chứng kiến những đau thương trong đại dịch.
Để hỗ trợ nhân viên y tế vượt qua áp lực, căng thẳng trong công việc và cuộc sống, cần có nhiều hoạt động hướng tới chăm sóc sức khỏe tâm thần cho nhân viên y tế. Cần giải quyết một số nội dung sau:
- Nâng cao năng lực của lãnh đạo, quản lý nhằm tăng cường nhận thức về vai trò của sức khỏe tâm thần đối với nhân viên y tế cùng các kiến thức, phương thức xử lý và vượt qua căng thẳng.
- Tập huấn về việc nhận biết, đánh giá sàng lọc phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ về sức khỏe tâm thần và quản lý, chăm sóc sức khỏe tâm thần nhân viên y tế.
- Hướng dẫn nhận biết và hỗ trợ sàng lọc, can thiệp đối với nhân viên y tế có rối loạn sức khỏe tâm thần. Tư vấn từ xa giúp giải quyết ngay nhu cầu liên quan tâm lý - tâm thần
- Nâng cao đời sống vật chất và tinh thần, tạo nhiều hoạt động thiết thực nhằm nâng cao chất lượng công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần nhân viên y tế.
Sức khỏe tâm thần đóng vai trò rất quan đối với mỗi con người, vì vậy hãy luôn chú trọng chăm sóc và cải thiện tâm thần tốt hơn, suy nghĩ tích cực dễ dàng tìm ra các giải pháp sẵn sàng đối mặt với những khó khăn trong cuộc sống.
Ban Truyền thông - Marketing
