Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BSCKI Nguyễn Văn Tuấn – Bác sĩ Khoa Vi sinh, Bệnh viện Quân y 175.

Bệnh nhiễm kí sinh trùng và Phương pháp xét nghiệm miễn dịch ELISA

Bệnh do ký sinh trùng nói chung và giun sán nói riêng từ lâu đã được coi là gánh nặng bệnh tật của xã hội. Tác hại của nhiễm giun sán bao gồm: chiếm đoạt chất dinh dưỡng của cơ thể, gây độc cho cơ thể, phản ứng dị ứng, tác động cơ học (tắc ruột, đường mật…) và tạo điều kiện cho các vi sinh vật khác xâm nhập cơ thể. Việc chẩn đoán trực tiếp nhiễm ký sinh trùng thường gặp nhiều khó khăn do: triệu chứng không đặc hiệu, một số mầm bệnh ký sinh ở nhiều giai đoạn, nhiều vị trí, thải trứng ra môi trường không liên tục… Vì vậy, việc chẩn đoán gián tiếp có ý nghĩa rất lớn. Hiện nay, ngoài các xét nghiệm trực tiếp, khoa Vi sinh - Bệnh viện Quân y 175 đã và đang triển khai các xét nghiệm miễn dịch (ELISA), cùng với triển khai hệ thống xét nghiệm dựa trên nguyên lý hóa phát quang (CLIA). 1) Giới thiệu Xét nghiệm ELISA: Một trong số những phương pháp xét nghiệm gián tiếp phổ biến hiện nay là xét nghiệm ELISA, dựa trên nguyên lý phản ứng giữa kháng nguyên – kháng thể. Giun sán thường có kích thước lớn, ký sinh ở mô và cơ quan nên khi xâm nhập cơ thể và ký sinh, cơ thể thường hình thành phản ứng miễn dịch tạo ra các kháng thể nhằm bảo vệ cơ thể. Dựa vào đặc tính này, các xét nghiệm ELISA thường sử dụng kháng nguyên nhằm phát hiện kháng thể đặc hiệu của cơ thể. 2) Tầm quan trọng của xét nghiệm ELISA: Dựa trên nguyên lý phản ứng giữa kháng nguyên – kháng thể, xét nghiệm ELISA giúp xác định tình trạng miễn dịch của cơ thể đáp ứng lại các ký sinh trùng. Khi bị nhiễm các loại ký sinh trùng, cơ thể đáp ứng lại bằng cách hình thành các kháng thể, trong đó quan trọng nhất là kháng thể IgM và IgG. Xét nghiệm ELISA giúp phát hiện các kháng thể này có trong cơ thể từ đó xác định tình trạng nhiễm ký sinh trùng. 3) Các ứng dụng của xét nghiệm ELISA trong chẩn đoán nhiễm kí sinh trùng. Hiện nay, ngoài các xét nghiệm trực tiếp, khoa Vi sinh - Bệnh viện Quân y 175 đã và đang triển khai các xét nghiệm miễn dịch (ELISA) giúp chẩn đoán các mầm bệnh giun sán bao gồm:

• Clonorchis/Opisthorchis (Sán lá gan nhỏ) Ab miễn dịch tự động
• Echinococcus granulosus (Sán dây chó) Ab miễn dịch tự động
• Entamoeba histolytica (Amip) Ab miễn dịch tự động
• Fasciola (Sán lá gan lớn) Ab miễn dịch tự động
• Gnathostoma (Giun đầu gai) Ab miễn dịch tự động
• Paragonimus (Sán lá phổi) Ab miễn dịch tự động
• Schistosoma (Sán máng) Ab miễn dịch tự động
• Strongyloides stercoralis (Giun lươn) Ab miễn dịch tự động
• Toxocara (Giun đũa chó, mèo) Ab miễn dịch tự động
• Trichinella spiralis (Giun xoắn) Ab miễn dịch tự động

Bên cạnh đó, khoa Vi sinh cũng đã triển khai hệ thống xét nghiệm dựa trên nguyên lý hóa phát quang (CLIA) bằng hệ thống máy xét nghiệm miễn dịch tự động Liaison XL, công suất xét nghiệm có thể đạt 100 - 140 mẫu/giờ với thời gian cho kết quả đầu tiên chỉ sau khoảng 45 phút. Bệnh phẩm là máu lấy bằng ống chống đông hoặc không chống đông giúp thuận tiện cho việc lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển giúp chẩn đoán định tính/ định lượng đối với các tác nhân như sau:

• CMV IgM miễn dịch tự động
• CMV IgG miễn dịch tự động
• HSV 1+2 IgM miễn dịch tự động
• HSV 1+2 IgG miễn dịch tự động
• EBV-VCA IgM miễn dịch bán tự động
• EBV-VCA IgG miễn dịch bán tự động
• EBV EB-NA IgG miễn dịch bán tự động
• Measles virus Ab miễn dịch tự động
• Rubella virus IgM miễn dịch tự động
• Rubella virus IgG miễn dịch tự động
• Chlamydia Ab miễn dịch tự động
• Mycoplasma pneumoniae Ab miễn dịch tự động
• Toxoplasma IgM miễn dịch tự động
• Toxoplasma IgG miễn dịch tự động

Đây là những mầm bệnh virus, vi khuẩn có thể gây những bệnh nguy hiểm ở người, đặc biệt ở những đối tượng như phụ nữ có thai, trẻ em, người suy giảm miễn dịch, bệnh nhân ghép tạng… 4) Xét nghiệm ELISA được thực hiện như thế nào? Có nhiều cách thức thực hiện kĩ thuật ELISA khác nhau như ELISA trực tiếp, ELISA gián tiếp, ELISA sandwich nhưng thông thường đều bao gồm 3 thành phần tham gia phản ứng: kháng nguyên, kháng thể và chất tạo màu. Quá trình gồm 2 phản ứng:

• Phản ứng miễn dịch học: Là sự kết hợp giữa kháng nguyên và kháng thể.
• Phản ứng hóa học: Thông qua hoạt tính xúc tác của enzyme làm biến đổi cơ chất trong phản ứng, dẫn đến làm thay đổi màu của cơ chất.

5) Người bệnh cần chuẩn bị gì trước xét nghiệm? Xét nghiệm Elisa là xét nghiệm thông thường do vậy người bệnh không cần chuẩn bị gì khi đi xét nghiệm miễn dịch chẩn đoán các mầm bệnh trên. Khi đến khám, bệnh nhân sẽ được bác sĩ tư vấn, chỉ định lấy máu tĩnh mạch để xét nghiệm và không ảnh hưởng bởi việc sử dụng thức ăn hay các loại thuốc khác.

Ban Truyền thông & Marketing