Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ CK1. Đoàn Văn Anh Vũ – Khoa Nội thần kinh (A7), Bệnh viện Quân y 175.
1. Chóng mặt kịch phát lành tính là gì?
- Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính (với tên gọi tiếng Anh là Benign paroxysmal positional vertigo – BPPV) là nguyên nhân chóng mặt thường gặp nhất trên lâm sàng. Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi nhưng hay gặp nhất ở người trung niên và người già. Biểu hiện lâm sàng thường điển hình là những đợt chóng mặt ngắn xảy ra khi thay đổi tư thế hoặc xoay đầu. Ngoài ra, bệnh nhân còn cảm thấy buồn nôn/nôn hay thậm chí có thể gặp tình trạng mất thăng bằng kéo dài vài giờ sau khi chóng mặt đã giảm.
- Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính có thể được diễn giải như sau: - Chóng mặt – là thuật ngữ y khoa nói về cảm giác xoay tròn của người bệnh. - Tư thế – chóng mặt xảy ra khi thay đồi tư thế cơ thể hoặc vị trí đầu - Kịch phát – chóng mặt biểu hiện là những đợt ngắn - Lành tính – nguyên nhân gây chóng mặt không đe dọa đến sức khỏe hay tính mạng của người bệnh.
Chóng mặt là triệu chứng rất hay gặp trong cuộc sống
2. Nguyên nhân chóng mặt kịch phát lành tính là gì?
- Ở trong tai mỗi người có các tinh thể nhỏ gọi là sỏi tai. Các sỏi tai này có vai trò quan trọng nếu như ở đúng vị trí. Khi các sỏi tai này không ở vị trí ban đầu mà di chuyển vào các vị trí khác ở tai trong thì sẽ gây nên chóng mặt tư thế kịch phát lành tính. Sỏi tai có thể di chuyển vào một hay nhiều ống bán khuyên của hệ thống tiền đình và khi đó có thể trôi lơ lửng trong ống bán khuyên này hoặc dính vào một vị trí khác của tai.
- Khi thay đổi vị trí của đầu (như là xoay đầu sang bên phải) thì sỏi tai sẽ chuyển động, sự chuyển động này khiến cho não bộ của bạn cho rằng bệnh nhân đang di chuyển dù thật sự điều đó không xảy ra. Chính điều đó khiến bạn bị chóng mặt. Khi bạn giữ yên một vị trí thì sỏi tai sẽ không di chuyển nữa lúc này chóng mặt sẽ ngưng.
- Vậy tại sao sỏi tai lại ở vị trí sai ? Có một số nguyên nhân giải thích cho việc này như chấn thương sọ não hay nhiễm trùng tai trong. Tuy nhiên, thường gặp nhất trên thực tế là sỏi tai tự bản thân “lạc chỗ”. Thông thường chóng mặt tư thế kịch phát lành tính gặp ở một tai nhưng ở một số người thì có thể liên quan đến cả hai tai cùng lúc.
3. Triệu chứng của chóng mặt kịch phát lành tính như thế nào?
- Sự mô tả triệu chứng chóng mặt của người bệnh giúp ích rất nhiều trong chẩn đoán chóng mặt tư thế kịch phát lành tính. Bên cạnh đó, có một số các bài kiểm tra giúp chẩn đoán bệnh. Các bài kiểm tra này bao gồm sự thay đổi tư thế từ ngồi sang nằm nhằm mục đích tái tạo một tư thế gây nên triệu chứng chóng mặt.
- Khi người bệnh nằm xuống thì người bác sĩ có thể quan sát trực tiếp mắt của người bệnh hoặc sử dụng một chiếc kính đặc biệt (gọi là kính VNG) có gắn các camera quay lại các chuyển động mắt này. Từ các quan sát của chuyển động mắt của người bệnh, bác sĩ có thể đánh giá chóng mặt tư thế kịch phát này liên quan đến một hay hai tai, ống bán khuyên nào mà sỏi tai đi vào, sỏi tai đang trôi lơ lửng hay dính vào một bộ phận nào đó của tai trong.
- Hiện tại nhiều nơi điều trị chóng mặt tư thế kịch phát bằng thuốc, tuy nhiên, thực tế chóng mặt tư thế kịch phát lành tính có thể tự khỏi nhưng có thể kéo dài vài tuần hoặc vài tháng và không cần điều trị đặc hiệu.
- Trong trường hợp chóng mặt tư thế kịch phát lành tính không tự khỏi thì lúc này người bệnh cần điều trị bằng phương pháp gọi là tái định vị sỏi tai. Đây là một phương pháp không dùng thuốc, an toàn, đơn giản và thực hiện một cách nhanh chóng. Hầu hết các trường hợp chóng mặt sẽ ngưng ngay sau khi điều trị một đợt, cho dù thỉnh thoảng cần lặp lại lần hai hoặc lần ba ở một số người bệnh.
- Phương pháp tái định vị sỏi tai sẽ khiến sỏi tai di chuyển về lại nơi ban đầu từ đó khiến cho chóng mặt kết thúc. Điều đó có thể được thực hiện khi bác sĩ hoặc kĩ thuật viên di chuyển cơ thể và đầu của người bệnh qua một chuỗi các vận động chậm và có kiểm soát. Việc lựa chọn phương pháp tái định vị sỏi tai thích hợp phụ thuộc rất nhiều vào việc xác định được sỏi tai đang ở ống bán khuyên nào và sỏi tai đang trôi hay dính vào vị trí nào trong tai trong.
5. Sau khi điều trị chóng mặt kịch phát lành tính
- Sau khi điều trị, một số người bệnh có thể cảm thấy mất thăng bằng hoặc mệt mỏi. Các triệu chứng này có thể tồn tại đến 2 ngày sau đó sẽ giảm dần. Nếu điều trị thành công, người bệnh sẽ không còn cảm thấy chóng mặt khi thay đổi tư thế thân người hoặc đầu mà trước đó đã từng xảy ra chóng mặt.
- Nếu triệu chứng chóng mặt đã hết hoàn toàn thì người bệnh không cần quay lại bệnh viện. Nếu vẫn còn triệu chứng thì bạn nên quay lại để tái khám, từ đó làm các khảo sát chức năng tiền đình lại để kiểm tra và lặp lại quá trình điều trị.
- Một vài trường hợp chóng mặt tư thế kịch phát lành tính thì người bệnh có thể quay lại tái khám để kiểm tra lại và tiến hành điều trị phù hợp.
Ban truyền thông-BVQY175