Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thiếu tá, BSCK1 Hoàng Xuân Trường – Khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Quân y 175.

1. Dị vật đường tiêu hóa là gì?

Di vật đường tiêu hóa là một trong những cấp cứu phổ biến, thường là hóc xương (phổ biến nhất là xương cá rồi tới xương các động vật khác như gà, vịt)  hoặc hóc thức ăn khác như thịt, búi rau, trái cây và  nuốt các dị vật như  tăm tre, răng giả, đinh,ốc vít, kim băng vỏ thuốc...vào đường tiêu hóa trên, thường là thực quản hoặc qua thực quản xuống dạ dày- ruột có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm.

• Thói quen vừa ăn vừa trò chuyện
• Thói quen nhai không kỹ và không cẩn thận, nuốt vội vàng và không nhận ra dị vật bên trong.
• Bệnh nhân lớn tuổi không thể cắn và xé thức ăn do răng yếu nên có xu hướng nuốt khối thức ăn có xương hoặc dị vật vào thực quản mà không nhai
• Thói quen vội uống thuốc chưa bỏ vỏ chứa cạnh sắc nhọn
• Thói quen dùng tăm tre sau khi ăn và ngậm tăm tre.
• Uống rượu bia nhiều, say xỉn, không tỉnh táo và có thể nuốt phải xương gà, cá, vịt...
• Trẻ em thường xuyên ngậm đồ chơi...
• Người dùng răng giả chất lượng không đảm bảo.
• Trường hợp cố tình nuốt dị vật như: tù nhân trong trại, người tâm thần…

Dị vật mắc gây cảm giác vướng, đau khi nuốt

• Cảm giác vướng ở cổ, nuốt vướng, đau khi nuốt
• Không ăn hay uống được
• Nôn, buồn nôn đặc biệt là khi ăn uống.
• Khó thở, tức ngực, đau nóng rát sau xương ức.
• Đau bụng dữ dội khi có triệu chứng do dị vật gây thủng tạng rỗng ,chướng bụng buồn nôn, bí trung đại tiện khi biến chứng tắc ruột...

• X-quang bụng có thể xác định dị vật và theo dõi quá trình di chuyển của dị vật qua đường tiêu hóa. X-quang bụng và ngực rất quan trọng để xác định các dấu hiệu của thủng tạng rỗng (ví dụ: khí dưới cơ hoành, trung thất, hoặc dưới da). Một máy dò kim loại cầm tay có thể hữu ích trong việc định vị các dị vật kim loại đặc biệt là ở trẻ em. Nếu phim X-quang không phát hiện được có thể chụp CT.
• Những trường hợp nghi ngờ dị vật có bao gói và có chất nén thường được đưa đến cơ sở y tế bởi nhân viên của các cơ quan thi hành luật pháp. Chụp X-quang thường có thể xác định có túi trong đường tiêu hóa. Nếu không thấy trên phim X-quang có thể chụp phim CT.
• Nội soi cho phép xác định chi tiết dị vật dạ dày.

Cụ thể tùy vào vị trí của dị vật, mức độ tổn thương (chưa có biến chứng, hoặc có biến chứng như thủng ống tiêu hóa, tạo áp xe, tắc ruột, viêm phúc mạc… mà có phương pháp điều trị khác nhau.

• Gần đây, Bệnh viên Quân y 175 tiếp nhận và điều trị nhiều trường hợp bệnh nhân dị vật đường tiêu hóa, trong đó nhiều trường hợp nặng. Cụ thể, hai trường hợp bị dị vật đường tiêu hóa được chẩn đoán và điều trị ( Lâm sàng/ triệu chứng/ cận lâm sàng, điều trị)

Trường hợp 1: Bệnh nhân nam 42 tuổi, vào viện vì lý do nuốt vướng, đau ngực sau ăn tối khoảng 2 giờ. Bệnh nhân nhập Khoa cấp cứu Bệnh viện 175 sau đó được chụp CT Scanner ngực, nội soi. Kết quả CT ghi nhận di vật ở thực quản đoạn 1/3 trên dạng chữ T kích thước 2x2cm, nghi là xương, biến chứng thủng thực quản. Bệnh nhân được nội soi lấy dị vật, dị vật là xương vịt, kích thước 2 x 2 cm tại khoa nội tiêu hóa. Được biết, nguyên nhân dẫn đến hóc dị vật là bệnh nhân đã uống rượu bia trước khi ăn và vừa ăn vừa đùa giỡn với con trai dẫn đến việc nuốt cả xương lớn như vậy mà không biêt.

Dị vật xương vịt trên phim CT Scanner (mũi tên)

Hình ảnh nội soi lấy dị vật xương vịt của bệnh nhân

Trường hợp 2: Bệnh nhân nam 49 tuổi, đau bụng âm ỉ vùng mạng sườn phải kèm sốt 5 ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân đã được khám, cấp cứu tại bệnh xá đảo Trường Sa, sau đó nhanh chóng được chuyển về bệnh viện quân y 175 ngày 09/09/2022. Qua chụp CT Scanner xác định dị vật nghi xương cá đoạn D2 tá tràng, theo dõi biến chứng thủng bít. Bệnh nhân đã được nội soi xác định dị vật xương cá ở D2 tá tràng, lấy dị vật thành công qua nội soi.

Hình ảnh CT Scanner,  xác định dị vật xương cá ở đoạn D2 tá tràng

- Hạn chế tình trạng vừa văn vừa nói chuyên đặc biệt các món như cá có nhiều xương.

- Khi ăn cần nhai kỹ, ăn chậm, tránh chan canh và cơm vào cùng một lúc đặc biệt là các món canh có xương nhỏ như canh chua với cá, canh gà…

- Người già và trẻ nhỏ tránh ăn thức ăn dai, gân, da cần cắt nhỏ nấu mềm.

- Cẩn thận khi ăn các món thịt cá có lẫn xương chưa được lọc kỹ.

- Hạn chế sử dụng rượu bia, nhai cẩn thận, ăn chậm khi đã sử dụng rượu bia.

- Bỏ thói quen ngậm tăm sau khi ăn xong.

- Tránh cho trẻ ngâm các vật có kích thước nhỏ, vật dụng nguy hiểm như pin đèn, để các vật dụng nguy hiểm này xa tầm tay trẻ.

- Khi uống thuốc tuyệt đối phải bóc thuốc uống, không uống cả vỏ thuốc đã cắt nhỏ.

- Khi lỡ nuốt phải dị vật cần tới ngay các cơ sở khám và điều trị có đầy đủ phương tiện chẩn đoán như Xquang, CT Scanner, nội soi… không tự ý điều trị tại nhà có thể làm tình trạng hóc xương nặng thêm.