Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS. CKII. Vũ Hoài Nam, Phụ trách Khoa Huyết học, Bệnh viện Quân y 175.

1. Khái niệm về hệ thống xét nghiệm tế bào dòng chảy (Flow Cytometry)

Hệ thống xét nghiệm tế bào dòng chảy (Flow cytometry) là một công nghệ cho phép mô tả đặc điểm và phân biệt những nhóm quần thể tế bào riêng biệt dựa vào ánh sáng tán xạ và những tín hiệu huỳnh quang của chúng khi từng tế bào đi qua một nguồn sáng tập trung phân tích. Hơn bốn thập kỷ qua, kỹ thuật này đã trở thành một công nghệ không thể thiếu cho việc sàng lọc, chẩn đoán, tiên lượng và theo dõi điều trị trong nhiều bệnh lý lâm sàng huyết học.

2. Ứng dụng của xét nghiệm

2.1. Đánh giá suy giảm miễn dịch trong bệnh HIV/AIDS và bệnh suy giảm miễn dịch bẩm sinh (PID) bằng đếm số lượng tuyệt đối tế bào T CD4 Theo dõi số lượng tuyệt đối tế bào T CD4 trong máu ngoại vi giúp đánh giá sự suy giảm miễn dịch và tốc độ tiến triển của AIDS, kết hợp với các thông tin lâm sàng để xác định thời điểm bắt đầu điều trị kháng virus (ART) và /hoặc thời điểm dự phòng nhiễm trùng cơ hội. Khi đã điều trị ART, số lượng tế bào T CD4 sử dụng để đánh giá đáp ứng điều trị. Ứng dụng của theo dõi số lượng số lượng tuyệt đối tế bào T CD4 trong việc chẩn đoán xác định những bệnh nhân nghi ngờ PID. Có thể tìm ra mối liên quan hoặc việc giảm số lượng tuyệt đối các tế bào lympho đặc hiệu cũng như dưới nhóm của nó. Theo dõi số lượng tuyệt đối tế bào T CD4 trong máu ngoại vi giúp đánh giá sự suy giảm miễn dịch và tốc độ tiến triển của AIDS, kết hợp với các thông tin lâm sàng để xác định thời điểm bắt đầu điều trị kháng virus (ART) và /hoặc thời điểm dự phòng nhiễm trùng cơ hội. Khi đã điều trị ART, số lượng tế bào T CD4 sử dụng để đánh giá đáp ứng điều trị. Ứng dụng của theo dõi số lượng số lượng tuyệt đối tế bào T CD4 trong việc chẩn đoán xác định những bệnh nhân nghi ngờ PID. Có thể tìm ra mối liên quan hoặc việc giảm số lượng tuyệt đối các tế bào lympho đặc hiệu cũng như dưới nhóm của nó. 2.2 Chẩn đoán trong nhiễm khuẩn huyết bằng CD64 Nhiễm khuẩn huyết có thể dẫn đến suy đa tạng và đó là nguyên nhân chủ yếu nhất gây tử vong do nhiễm trùng. Hơn một thập kỷ vừa qua, nhiều dấu ấn tế bào đã được nghiên cứu để chẩn đoán xác định nhiễm khuẩn huyết. Những dấu ấn đó được đánh giá bằng kỹ thuật đếm tế bào dòng chảy, trong đó biểu hiện CD64 trên các bạch cầu hạt trung tính và HLA-DR trên các tế bào bạch cầu Mono là một phương pháp đầy hứa hẹn với độ nhạy (97%) và độ đặc hiệu (90%) cao. 2.3 Chẩn đoán trong ung thư máu (bệnh bạch cầu cấp), U lympho ác tính (Lymphoma) và Đa u tuỷ xương (Kahler) Hiện nay, kỹ thuật phân tích tế bào dòng chảy đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập chẩn đoán bệnh lơ xê mi dòng Lympho (ALL), lơ xê mi dòng tủy với biệt hóa tối thiểu (AML-M0), lơ xê mi dòng mẫu tiểu cầu (AML-M7) và lơ xê mi trộn lẫn dòng (MPAL). Kỹ thuật này cũng rất hữu hiệu trong việc xác định dòng  trong trường hợp nghi ngờ bệnh tăng sinh dòng lympho B cũng như chẩn đoán phân biệt các bệnh lý đó. Ngoài ra còn xác định dưới nhóm các tế bào B và T trưởng thành ác tính. Trong chẩn đoán u lympho, đây là kỹ thuật hữu hiệu để phân tích mẫu sinh thiết, từ đó xác định và mô tả đặc điểm những quần thể nhỏ tế bào bất thường.                                                                                          2.4 Đánh giá tồn lưu tế bào ác tính sau điều trị bệnh bạch cầu cấp Bệnh Lơ xê mi cấp (Bệnh bạch cầu cấp) là bệnh lý ác tính của tế bào tiền thân tạo máu. Sau điều trị, vào giai đoạn lui bệnh theo chuẩn hình thái học, vẫn còn khoảng 10² tế bào ác tính không phát hiện được, và là tế bào tiềm năng gây tái phát bệnh, được gọi là tồn lưu tối thiểu của bệnh ác tính (MRD). Trong các kỹ thuật xét nghiệm đánh giá MRD, phương pháp đếm tế bào dòng chảy là phương pháp xét nghiệm có độ nhạy cao, độ đặc hiệu cao, có thể phát hiện quần thể tế bào ở mức 1/10⁴ tế bào. Hiện nay, xét nghiệm đánh giá MRD đang được áp dụng cho các phác đồ theo dõi và điều trị bệnh bạch cầu cấp nói chung và lơ xê mi cấp dòng lympho nói riêng. 2.5 Chẩn đoán viêm cột sống dính khớp Xét nghiệm HLA-B27 được sử dụng thường quy để sàng lọc bệnh viêm cột sống dính khớp vì có tới 90% bệnh nhân có dấu ấn kháng nguyên bề mặt HLA-B27 trong khi chỉ có 8% người khỏe mạnh có dấu kháng nguyên này. 2.6 Đánh giá nguy cơ thải ghép trong ghép tạng bằng kỹ thuật đọ chéo Lympho crossmatch Để tránh tình trạng thải ghép tối cấp, trước khi ghép và theo dõi sau ghép cần làm xét nghiệm đọ chéo nhằm phát hiện trong máu người được ghép có kháng thể đặc hiệu kháng lại HLA người cho hay không. Đây là kỹ thuật có tính ưu việt về độ nhạy, độ chính xác và tốc độ phân tích nên được sử dụng nhiều hơn so với trước kia là phương pháp vi độc tế bào. Trên đây là những kỹ thuật đã được thực hiện thường quy tại khoa Huyết học – Bệnh viện Quân y 175, mang lại nhiều lợi ích cho người bệnh trong việc sàng lọc, chẩn đoán, tiên lượng và theo dõi điều trị trong nhiều bệnh lý lâm sàng huyết học và ghép tạng. Bên cạnh các Bệnh viện chuyên khoa như Bệnh viện Huyết học – Truyền máu, Bệnh viện Chợ Rẫy thì  Kỹ thuật miễn dịch đếm tế bào dòng chảy là kỹ thuật cao, chuyên sâu được thực hiện tại khoa Huyết học – Bệnh viện Quân y 175 với chi phí hợp lý, tiếp cận được nhiều đối tượng người bệnh và các xét nghiệm đã được Bảo hiểm y tế thanh toán. Mọi thông tin chi tiết xin vui lòng liên hệ BS. CKII. Vũ Hoài Nam, Phụ trách Khoa Huyết học. Số điện thoại: 0888.888.175 Tài liệu tham khảo Ứng dụng lâm sàng với kỹ thuật phân tích tế bào dòng chảy của BD (2019)