“Muốn giảng dạy tốt ta phải có kiến thức tốt, khả năng sư phạm tốt và khả năng mô phạm tốt. Tức là ta phải học rất nhiều trước khi dạy, phải liên tục học tập để cập nhật và hoàn thiện kiến thức. Chính vì vậy người thầy giáo cũng phải phấn đấu, nỗ lực không mệt mỏi để hoàn thiện chính bản thân mình hay nói một cách khác Dạy học chính là Đi học”, Thiếu tướng, PGS.TS, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Hồng Sơn (PGS.NHS) chia sẻ.

Nhập ngũ năm 1979, tốt nghiệp Học viện Quân y năm 1985, sau đó  về công tác tại Khoa Hồi sức Bệnh viện Quân y 175 (BVQY175). Năm 1989 tốt nghiệp chuyên khoa 1-Gây mê Hồi sức Khóa I Đại học Y Dược TPHCM; Bảo vệ Luận án Tiến sĩ Y khoa năm 1996 Học viện Quân y; Thụ phong Phó Giáo sư năm 2011 và sau đó là Thầy thuốc Nhân dân năm 2017. Có thể nói, Thiếu tướng Nguyễn Hồng Sơn đã có một bề dày cống hiến, học tập và rèn luyện không ngừng với tư cách là một bác sĩ, một nhà điều hành và trên hết là một người thầy lớn của nhiều thế hệ bác sĩ khi tham gia giảng dạy từ năm 1986. Từ năm 1996, ông là giảng viên kiêm nhiệm của Học viện Quân y, Đại học Y Dược TPHCM và Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch. Tại BVQY175, Thiếu tướng Nguyễn Hồng Sơn là người có nhiều đóng góp quan trọng cho công tác giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và sự phát triển của bệnh viện trong suốt hơn 37  năm công tác và làm việc tại đây.

Nhân kỷ niệm 40 năm ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 -20/11/2022), Ban Truyền thông (BTT), Phòng Chính trị BVQY175 đã có cuộc trò chuyện cởi mở với Thiếu tướng Nguyễn Hồng Sơn ngay sau khi ông trở về từ chuyến công tác tại Singapore.

BTT: Thưa Thiếu tướng PGS.TS.TTND Nguyễn Hồng Sơn! Rất cảm ơn Thiếu Tướng đã thu xếp thời gian cho cuộc trao đổi ngày hôm nay. Vừa là Thầy thuốc, vừa là Thầy giáo, 60 năm tuổi đời, 37 năm tuổi nghề và 26 năm là thầy giáo, ông có thể chia sẻ gì về nghề giáo ạ?

    PGS.NHS: Xin cảm ơn các bạn, cứ gọi tôi là Thầy cho thân mật, giản dị và gần gũi. Nói về nghề giáo thì có rất nhiều thứ để nói đấy. Ngoài những nét chung của nghề giáo, thú thực, với tôi được làm nghề thầy thuốc và thầy giáo là tuyệt vời nhất. Cho đến giờ phút này, tôi luôn cảm ơn cả hai vai trò đó, chính những công việc này đã làm thay đổi tôi rất nhiều, để tôi có được ngày hôm nay. Nghề Y là một nghề đặc biệt, giảng dạy trong ngành y cũng có tính đặc thù. Nghề Y là nghề thực hành, có lớp lang, thứ bậc rất rõ ràng, nếu bạn làm việc nghiêm túc thì chỉ cần ra trường trước một năm bạn đã có thể là thầy cho các lớp kế cận. “ Học thầy không tầy học bạn”, “Bán tự vi sư - Nhất tự vi sư”,  những triết lý đó vẫn vẹn nguyên giá trị trong nghề y.

Giảng dạy lý thuyết và giảng dạy thực hành cũng có những sự khác biệt. Đại thi hào Johann Wolfgang Goethe từng viết: “Lý thuyết chỉ là màu xám, còn cây đời mãi mãi xanh tươi” hiểu một cách đơn giản là phải thực tế, hiệu quả. Làm sao phải vận dụng thật tốt kiến thức lý thuyết vào trong thực tiễn lâm sàng. Đây là mấu chốt quyết định sự thành công của người thầy thuốc và điều này cũng  giải thích cho việc nhiều sinh viên trong trường học tốt nhưng ra trường không phát huy được. Có một câu nói cũng rất kinh điển: “Không có bệnh viêm ruột thừa nào cả, chỉ có những người mang bệnh lý ruột thừa mà thôi”, đó là cái khó, cái phức tạp của nghề y mà các thế hệ đi trước hay nói “Điều thú vị của rừng rậm lâm sàng”. Trên thực tiễn thì nghề y lại rất biện chứng với cặp phạm trù Lý luận -Thực tiễn , chính vì vậy với một sinh viên Y khoa có: Kiến thức tốt + Thực hành giỏi + Nghiên cứu = Thành công!

BTT: Vậy thì cụ thể, muốn làm tốt công tác giảng dạy trong ngành y thì đòi hỏi những yếu tố gì ạ?

    PGS.NHS: Muốn giảng dạy tốt ta phải có kiến thức tốt, khả năng sư phạm tốt và khả năng mô phạm tốt. Tức là ta phải học rất nhiều trước khi dạy, phải liên tục học tập để cập nhật và hoàn thiện kiến thức. Từng đối tượng học phải có những phương pháp giảng dạy khác nhau và quan trọng hơn nữa là hành vi ứng xử của người thầy với học trò của mình. Chính vì vậy người thầy giáo cũng phải phấn đấu, nỗ lực không mệt mỏi để hoàn thiện chính bản thân mình hay nói một cách khác DẠY HỌC TỨC LÀ ĐI HỌC.

    PGS.NHS: Ai cũng hiểu nhân tố con người có ý nghĩa quyết định của mọi công việc. Ở một đơn vị hoạt động khoa học kỹ thuật đã quan trọng thì với Bệnh viện lại càng vô cùng quan trọng. Thực trạng nguồn nhân lực của Bệnh viện  thời điểm đó vô cùng khó khăn từ số lượng, chất lượng, đến sự phân bổ điều dưỡng, kỹ thuật viên, bác sĩ cho các chuyên khoa,…với những lý do khách quan và chủ quan khác nhau.

Vì không thể trông chờ vào nguồn phân bổ định kỳ, chúng ta phải chủ động tạo nguồn tại chỗ, đây là quyết định có tính chất cách mạng của Đảng uỷ và Ban giám đốc Bệnh viện  thời điểm đó. Sau một thời gian nỗ lực Bệnh viện đã mở hàng chục lớp Chuyên khoa cấp 1, cấp 2, Nội, Ngoại chung và Gây mê hồi sức, điều dưỡng. Có thời điểm có hơn 1.000 học viên các hệ được đào tạo tại Bệnh viện. Từ những khoá học này, BVQY 175 – Học viện Quân y đã đào tạo ra hàng ngàn bác sĩ  có trình độ sau đại học, hàng ngàn điều dưỡng trình độ trung cấp cho TPHCM và khu vực. Bệnh viện chúng ta cũng tạo điều kiện cho các bác sĩ  được học tập và trưởng thành tại chỗ, nhờ vậy trình độ giảng viên của Bệnh viện được nâng lên một cách rõ rệt cả chuyên môn và ngoại ngữ, nhiều thầy cô sau khi học tập đã đủ điều kiện làm nghiên cứu sinh, đủ điều kiện làm giảng viên kiêm nhiệm của các trường Y.

Bên cạnh đó chúng ta còn đào tạo thêm các chứng chỉ về phương pháp giảng dạy và phương pháp nghiên cứu khoa học. Việc ra mắt Tạp chí Y-Dược học lâm sàng BVQY 175 được cấp mã  ISSN (International Standard Serial Number-Mã số tiêu chuẩn chất lượng quốc tế) đã tạo một vị thế mới cho Bệnh viện.

Một quyết tâm lớn, đầy khó khăn thách thức nhưng  đã tạo ra một diện mạo mới cho BVQY 175 đó là công tác đào tạo ngoại ngữ, với thành công này chúng ta tự hào về khả năng hội nhập quốc tế của Bệnh viện ngày càng sâu rộng. Hàng năm có khoảng 20-30 xuất đào tạo nước ngoài với nhiều hình thức, tạo nguồn dự bị cho Bệnh viện dã chiến tham gia gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp quốc, các hoạt động giao lưu Quân y của Bộ Quốc phòng. Cho đến nay chúng ta đã có 9 cán bộ đã và đang tốt nghiệp Thạc sĩ,Tiến sĩ ở nước ngoài và khoảng hơn 100 cá nhân có trình độ IELTS từ 5.0 trở lên.

Năm 2021 Bệnh viện vui mừng và vinh dự đón nhận thêm một Phó giáo sư  đó chính là Đại tá TS.BS Trương Đình Cẩm, Phó giám đốc BVQY175, đây là một nỗ lực phấn đấu không mệt mỏi của chính Phó giáo sư  trong hơn 10 năm qua. Chúng ta đã có pháp nhân Trung tâm đào tạo, chứng chỉ đào tạo Paramedic AHA Hoa kỳ. Chúng ta đã ký kết hợp tác với Đại học Y Dược TPHCM , Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, Đại học Y Hải Phòng, Đại học Nguyễn Tất Thành… Sinh viên, học viên  các trường sẽ được gửi sang BVQY 175 học tập, thực tập và tham gia công tác điều trị tại BV,…Có thể nói đây là một cơ hội vàng để chúng ta tự hoàn thiện và nâng cấp bản thân, tương lai Bệnh viện sẽ có nhiều PGS, GS trong thời gian tới.

BTT: Phương pháp giảng dạy rất quan trọng trong huấn luyện đào tạo, Thầy muốn nói gì với các giảng viên trẻ về điều này?

     PGS.NHS: Phương pháp giảng dạy là một môn khoa học nhưng lại rất cần sự linh động sáng tạo, mỗi giảng viên đều có thể có một cách truyền đạt kiến thức của riêng mình, từ lý thuyết lâm sàng đến thực hành lâm sàng Nội và Ngoại khoa hoặc Cận lâm sàng…Y học hiểu thôi chưa đủ mà còn phải thuộc, thuộc thôi chưa đủ còn phải biết biện luận. Từ giao ban, điểm bệnh, hội chẩn, bình bệnh án, thông qua mổ, rút kinh nghiệm điều trị, kiểm thảo tử vong, kê đơn thuốc, kỹ thuật can thiệp, phẫu thuật,…phải luôn ý thức chỗ nào cũng là dạy và học. Từ cách hỏi bệnh,  khai thác tiền sử, bệnh sử, tư vấn cho người bệnh chỉ định xét nghiệm, đơn thuốc cách xử dụng, lựa chọn phương pháp điều trị bảo tồn hay phẫu thuật,…phải hết sức cặn kẽ, tỉ mỉ, chu đáo tạo niềm tin và khả năng hợp tác của người bệnh. Phải luôn ý thức đặt quyền lợi của người bệnh lên hàng đầu, phải quyết liệt và đi tới cùng với bệnh lý của người bệnh, không trốn tránh, buông bỏ khi vẫn còn cơ hội.

Cổ nhân có dạy: “Tiểu y trị thuốc, Trung Y trị bệnh, Đại y trị người”, phải hiểu rất thấu đáo câu nói đó. Điều trị một bệnh nhân là điều trị tổng thể con người đó chứ không chỉ một bệnh lý mà họ đang có. Không thể xem tai, xem vòi, xem chân, xem đuôi của 1 con voi rồi điều trị từng khu vực cục bộ. Tôi cũng thường nói với các bạn: “Con người có thể không chết đói, chết khát trên sa mạc nhưng cũng có thể chết đói và chết khát ngay trên giường bệnh của mình. Không chỉ mãi là Phẫu thuật viên mà  phải phấn đấu trở thành Bác sĩ phẫu thuật; Không mổ bằng bàn tay, bằng trái tim mà phải mổ bằng đầu. Với người bệnh không chỉ là phẫu thuật, thuốc, dinh dưỡng mà cân bằng nội môi thậm chí có tính chất quyết định đến thành công của việc điều trị”.

 Điều trị thành công bệnh lý rồi thì phải nghĩ tới điều trị phục hồi. Phục hồi ở đây không đơn giản chỉ là phục hồi chức năng mà còn cả chất lượng cuộc sống và tinh thần của người bệnh. Khi đã vào bệnh viện, người bệnh coi như đã gửi gắm sinh mệnh,  đã trao hết niềm tin thậm trí liêm sỉ cho người thầy thuốc. Tinh thần, thái độ, hành vi, ngôn từ biểu cảm có ý nghĩa hết sức quan trọng với người bệnh, để người bệnh cảm thấy được tôn trọng, cảm thấy vào bệnh viện là “Được điều trị” chứ không phải “Bị điều trị”, bởi chính những điều này sẽ xây dựng lên Hình ảnh - Thương hiệu của mỗi người Thầy thuốc -Thầy giáo. Ở mỗi Khoa, Chủ nhiệm khoa , Phó chủ nhiệm khoa,  Điều dưỡng trưởng đã như một người thầy lớn, không chỉ là hình ảnh-thương hiệu của chính bản thân mình mà còn là của Khoa, là tấm gương của các thế hệ trẻ noi theo.

BTT: Các thế hệ Cán bộ, công nhân viên Bệnh viện  luôn trân trọng, biết ơn những tâm huyết, cống hiến của Thầy cho BVQY 175 gần 40 năm qua và tại buổi lễ Kỷ niệm ngày Nhà giáo Việt Nam được tổ chức tại BVQY175 (18/11/2022) vừa qua càng cho thấy điều đó. Xin thầy chia sẻ những kỷ niệm đáng nhớ nhất  với các học trò của mình?

    PGS.NHS: Cách đây mấy hôm, khi được ngồi dưới nghe hai giám đốc của  BVQY 175 và Viện Y học cổ truyền Quân đội cùng các  cán bộ của 2 cơ quan hát tặng tôi bài “Bụi Phấn”, tôi vô cùng xúc động, thực sự thấy nghẹn lòng và cay mắt. Có lẽ đời người thầy giáo chẳng có món quà nào, phần thưởng nào có giá trị hơn thế.

60 năm tuổi đời và gần 30 năm tham gia công tác giảng dạy, từ đầu giường bệnh nhân lên giảng đường, từ bệnh viện ra các nhà trường, đơn vị, biết bao nhiêu thế hệ học sinh, biết bao nhiều khó khăn gian khổ nhưng cứ nói đến tình nghĩa “Thầy trò” thì tất cả lại tràn về với biết bao cung bậc cảm xúc. Thực sự tôi luôn cảm ơn họ, những thế hệ học trò ấy đã cho tôi những tinh thần, động lực, nguồn cảm hứng.

Chính vì vậy tôi luôn xác định trách nhiệm của mình với các thế hệ trẻ. Những khó khăn, gian khổ đã trải qua thời học trò và bây giờ khi đã là người thầy tôi sẽ cố gắng làm hết khả năng của mình, tạo những điều kiện thuận lợi nhất cho các bạn có cơ hội học tập, làm việc và phát triển bản thân. Tôi vẫn thường nói với các bạn “ Có những kẻ không dám ra đường vì chỉ sợ gãy chân, nhưng nếu chỉ vì sợ gãy chân thì suốt cuộc đời của họ không bao giờ đi đến được đâu cả. Cuộc đời mỗi con người phải có mục đích, ước mơ, khát vọng và tham vọng. Dám nghĩ, dám làm, dám dấn thân và đối diện với những khó khăn, thách thức của cuộc sống. Phải biết biến ước mơ thành hiện thực”.

Rất nhiều kỷ niệm đơn sơ, mộc mạc nhưng vẫn còn in hằn, lắng đọng mãi trong tôi. Từ ấm trà, miếng khô mà học trò gửi tặng, có bạn viết: “Thầy ơi! Con chẳng biết lấy gì để trả ơn thầy, nếu không có thầy không biết cuộc đời con sẽ trôi về đâu, con biết con còn phải phấn đấu nhiều lắm nhưng hôm nay là thành công ban đầu, cuộc đời con sẽ bước sang trang mới, quê con chỉ có đặc sản này con kính thầy như một lời tri ân”. Hay có bạn từng nhắn cho tôi “Bác ơi hôm nay là lần đầu tiên con được đi tàu điện ngầm, con không thể tưởng tượng được cuộc đời con mới ra trường hơn một năm lại được hưởng những cơ hội may mắn và nhanh chóng đến như vậy”.

Có bạn thì viết thư chia sẻ “Bác ơi, hôm nay con bàng hoàng và kinh ngạc lần đầu tiên đứng trong một phòng mổ vô cùng rộng lớn và hiện đại, với giáo sư nổi tiếng mà suốt thời gian trước đây chưa bao giờ con nghĩ tới, chúng con càng phải nỗ lực phấn đấu, rèn luyện học tập nhiều hơn nữa để không phụ tấm lòng, công ơn của bác và Bệnh viện với chúng con”.

Những dòng thư của các bạn làm tôi xúc động đến trào nước mắt. Có những bạn cuộc đời tưởng như bỏ đi, không thể sửa chữa nhưng tôi vẫn kiên trì, bền bỉ chỉ bảo, tạo cơ hội cho làm lại cuộc đời. Có những cán bộ của Bệnh viện khi con tốt nghiệp Tiến sĩ ở nước ngoài trở về ra mắt xúc động nói rằng: “Ngày xưa nếu nó không gặp bác, không được truyền lửa từ bác thì chắc chắn em đã không có nó ngày hôm nay”. Có những nghiên cứu sinh biết bao lần bỏ cuộc vì nhiều lý do nhưng tôi vẫn động viên, khuyến khích sau 10 năm đã bảo vệ thành công.Vấn đề là bản thân họ, mình chỉ có thể giúp chứ không thay được họ. Những con người mặc dù sai lầm nhưng có ý chí, năng lực và kiên trì thì chắc chắn sẽ thành công.

    PGS.NHS: Có thể có người tin vào số phận nhưng nếu bạn có kiến thức, bạn có năng lực ứng xử thì bạn hoàn toàn có thể cải tạo được số phận của mình. Khoa học, công nghệ phát triển như vũ bão từng ngày, không còn cách nào khác là bạn phải luôn tích cực cập nhật, ứng dụng, hòa nhập. Dừng lại tức là bạn đã lạc hậu, tụt lùi, thua cuộc. “Thành tựu” của bạn là gì? Đó là có nhiều bệnh nhân yêu quí, tin tưởng, biết ơn và tìm đến bạn; Đó là có nhiều đồng nghiệp tôn trọng, tham vấn bạn. Bác sĩ không phải là con người đặc biệt nhưng nghề Y là nghề đặc biệt. Đã xác định bước chân vào nghề Y là các bạn phải sẵn sàng đón nhận và sẵn sàng chấp nhận sự khắc nghiệt trên con đường phấn đấu , rèn luyện để trở thành người Thầy thuốc.

Các bạn đang sống và làm việc trong một môi trường hết sức thuận lợi, Bệnh viện đang tạo những điều kiện tốt nhất để các bạn được dấn thân, thể hiện và tỏa sáng, biến giấc mơ, khát vọng của mình thành hiện thực. Gần 50% nhân viên Bệnh viện đang ở độ tuổi trẻ, tương lai của Bệnh viện sẽ là ở các bạn, các bạn sẽ là người quyết định biến Bệnh viện thành ngôi nhà của chính mình, sống và làm việc trong một môi trường tốt nhất. BVQY 175 sẽ phải trở thành Trung tâm đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, có nhiều GS, PGS chuyên gia đầu ngành và kỹ thuật. BVQY 175 phải là một Quần thể Y học, sánh tầm quốc tế và khu vực để bất cứ một nhân viên nào của Bệnh viện sẽ  luôn tự hào nói với mọi người rằng “Tôi là nhân viên của Bệnh viện Quân y 175”.

Nhân đây tôi xin chia sẻ với các bạn một số câu nói của nhà Vật lý lý thuyết vĩ đại nhất mọi thời đại Albert Einstein về giáo dục để các bạn cùng suy ngẫm:

• “Mục tiêu của giáo dục là huấn luyện những cá nhân có tư duy và hành động độc lập, cùng nhìn nhận thấy rằng sự phụng sự cho cộng đồng chính là điều cao cả nhất trong cuộc đời mỗi con người”.
• “Mỗi con người đều là một thiên tài. Nhưng nếu bạn đánh giá một con cá bằng khả năng leo cây, nó sẽ sống cả đời và nghĩ rằng mình thật ngu ngốc.”
• “Đừng cố gắng làm một người thành công, hãy cố gắng làm một người giá trị.

PGS.NHS: Trước hết tôi luôn cảm ơn các thế hệ đã đồng hành cùng tôi và tự hào với những gì các bạn đã và đang làm. Tôi hoàn toàn tin tưởng vào thế hệ trẻ và rất mong các bạn sẽ làm được nhiều kỳ tích. Còn tôi, thời điểm này chỉ mong có sức khỏe tốt để được tiếp tục đồng hành cùng các bạn, tiếp tục cuộc đời DẠY HỌC TỨC LÀ ĐI HỌC.

***BTT: Cảm ơn Thầy về cuộc trò chuyện này. Xin được chúc mừng Thầy nhân ngày 20/11, kính chúc thầy và gia đình nhiều sức khoẻ và niềm vui để tiếp tục làm việc và cống hiến cho BVQY175 và ngành y.

Thực hiện: NGUYỆT ÁNH

Ảnh: TRẦN CHÍNH - DUY HIỆU